گزارشی از کشور پاکستان در سال 86 بخش پایانی

تاریخ شهر كراچی

 

       قبايل بلوچ از بلوچستان و مَکران به این ناحیه آمدند و به رهبری یک زن به نام " کُلاچی " (1)  یک زیستگاه کوچک برای ماهیگیری راه انداختند . ونام این آبادی با گذشت زمان به کراچی بدل شد .

       یونانیان باستان، کراچی را  به نام " کُروکولا " می شناختند . همان جایی که اسکندر مقدونی پس از لشکر کشی به شرق د رناحیه ی هامون رود اندوس اردو زد و پس از پیروزی های  فرمانده  لشکر او به نام " نیار کِس " از نقطه شروع ، عقب نشینی کرد . به نظر می رسد که او درجزیره   " مَنورا " لشکر دریایی خود را اسکان داد که امروزه نیز این جزیره در نزدیکی کراچی قرار دارد .

      همچنین این ناحیه نزد اَعراب به نام شهر " دیبال ( یا دیبُل ) " مشهور بود که در ساحل دریای عرب   قرار داشت و از همین جا بود که محمد بن قاسم ثقفی اموی(2)فتوحات خویش را در جنوب آسیا آغاز  کرد .

   در سال 1700 میلادی این روستا به دلیل واقع شدن بر کناره ی دریا ، محل داد و ستدو تجارت شد و برای محافظت از آن در برابر مهاجمان ، دژی ساخته شد . این قلعه دو دروازه داشت :

  1– خرا دروازه  (KHARA DARWAZA  ) که به معنی دروازه ی شور می باشد .

  2 – مِتا دروازه ( MEETHA DARWAZA ) که به معنی دروازه ی شیرین است .

        در سال 1795 این روستا جزو قلمرو فرمانروایان تالپور بلوچی سند شد . ودر سال 1799 یک کارخانه ی کوچک به دست انگلیسی ها راه اندازی شد که تنها به مدت یک سال فعالیت کرد . در سال 1839 کمپانی هند شرقی شماری از نیروهای خود را برای اکتشاف به کراچی فرستاد که پس از تایید آن ها به عنوان منطقه ای با ارزش ، شهر به تصرف انگلیسی ها در آمد .                                  

     در سال 1843 پس از در اختیار گرفتن منطقه و شهر کراچی و به این جهت که ناحیه ای جالب و زیبا برای تفریح و استراحت بود ، جزو قلمرو حکومت انگلیس مستقر در بمبئی قرار گرفت .از این  تاریخ به بعد شهر کراچی با شتاب ، پر جمعیت شد و فعالیت های بازرگانی در آن جا رونق گرفت .

      در سال 1857 نخستین جنگ استقلال هندوستان در شبه قاره در گرفت که این قیام از سوی نیروهای انگلیسی به سختی سرکوب شد . و در سال 1864 یک مرکز ارتباط تلگرافی در کراچی راه اندازی شد که نخستین پیام تلگرافی از کراچی به لندن را مخابره کرد . در سال 1878 این شهر با  خط رآه آهن به بمبئی متصل شد .

     در سال 1876 محمد علی جناح پدر استقلال پاکستان در شهر کراچی در یک خانواده ی اسماعیلی  مذهب از تیره " خوجه ها " (3) به دنیا آمد .

 در سال 1899 کراچی بزرگترین بندر صادرات گندم به شرق تبدیل شد . جمعیت این شهر در آن زمان به 105000 سکنه تخمین زده شد . این جمعیت ترکیبی بود از هندو ها ، مسلمانان ،  بازرگانان مقیم اروپایی ، یهودیان ، فارسیان و ایرانیان .

   در سال 1914 کراچی بزرگترین صادرکننده ی غلات در سطح امپراطوری بریتانیا شد .ودر سال  1924 یک فرودگاه کوچک در شهر ساخته شد که کراچی را مرکز اصلی ورود به هند قرار داد .  در سال 1927 یک دکل فضایی در کراچی راه اندازی شد که بخشی از برنامه ی ارتباطات فضایی  بریتانیا در منطقه بود که بعدا تعطیل شد . ودر سال 1936 سند از قلمرو حکومت بمبئی خارج و  مرکز ایالت سند در نظر گرفته شد .

 در سال 1946 کشور جدید پاکستان شکل گرفت و در کراچی ساختمان های زیبا و کلاسیک ، مجتمع های مسکونی به سبک اروپایی و خیابان های بزرگ ساخته شد .

 پس از استقلال ،ترکیب جمعیتی شهر دست خوش تغییرات گسترده شد ؛ چون گروه های بیشماری از ساکنین هندوستان که مسلمان بودند وارد پاکستان شدند و البته کراچی را مسکن خود برگزیدند . واینها در تاریخ پاکستان، مهاجرین نامیده شدند و فرزندان این گروه ها نیز اکنون به این نام خوانده می شوند وهمین امر برای آن ها مشکلاتی آفریده است .

   در سال 1958 پایتخت به راولپندی منتقل شد و دو سال بعد به شهر تازه ساخته شده ی اسلام آباد  منتقل شد .   در دهه ی 1990 -1980 پاکستان و به ویژه کراچی شاهد هجوم ملیونی مهاجرین افغان بود .

کراچی در حال حاضر :

      در حال حاضر کراچی یک وضعیت بین المللی پیدا کرده است که می توان از راه ها ی   زمینی،دریایی و هوایی از نقاط مختلف جهان به این شهر سفر کرد .جاده طولانی و بزرگی کراچی را به پیشاور و سایر شهر های پاکستان و ازراه جاده زاهدان آن را با ایران و خاورمیانه متصل کرده است .

کراچی آخرین ایستگاه قطار راه آهن پاکستان است . کالاهای صادراتی پاکستان به کمک قطار و کامیون به کراچی می رسند و کالاهای وارداتی به مناطق دیگر پاکستان فرستاده می شود .

    این شهر بزرگترین مرکز صنعتی و بازرگانی پاکستان است . بیش از 3 هزار کارخانه در این شهر و حومه آن وجود دارد که صد ها کارگر در آن کار می کنند . صنایع پارچه بافی و کفش دوزی مورد توجه ویژه قرار گرفته اند . یک پالایشگاه بزرگ نفت نیز در این شهر وجود دارد . ماشین آلات ، دارو ، ظروف ، مبل و وسایل منزل ، کاغذ ، وسایل برقی ، فرآورده های چرمی و غیره به مقدار زیاد در این شهر تولید می شود .کارخانه بزرگ ذوب آهن و بندر صنعتی بن قاسم در این شهر قرار دارد .

    کراچی دارای مرکز آموزشی بسیار می باشد. علاوه بر دانشگاه کراچی که داراد بخش فارسی است ، دانشگاه مهندسی ، دانشگاه پزشکی آغا خان ، دانشکده ها ، دانشسرا ها و آموزشگاه های فنی و حرفه ای متعددی در کراچی وجود دارد .  کشمکش های سیاسی میان مهاجرین و بومیان سندی و خشونت های فرقه ای و مذهبی باعث شد  که شهر روی آرامش و صلح و صفا را به خود نبیند و آن طور که شایسته این شهر بود ، رشد و توسعه پیدا نکند .  گر چه حکومت شهر قول داده است که این شهر را به بزرگترین و مهم ترین شهر پاکستان بلکه شبه قاره بدل سازد و در این راستا نیز تلاش های بسیار می نماید، اما مشکلات این شهر آنقدر زیاد است که تا سال های آینده نیز چنین آرزویی عملی نخواهد شد .

 

1 – در زبان سندی عموما حرف لام به راء بدل می شود و به این خاطر با گذشت زمان کُلاچی به کراچی تبدیل شد .

2 – بن قاسم که تاریخ پاکستان با نام اوهمیشه همراه است در زمان حجاج بن یوسف ثقفی به این منطقه لشکر کشی کرد . وی خواهر زاده ی حجاج و  داماد وی بود .

3 – خوجه واژه ای ماخوذ از زبان فارسی و مترادف با " خواجه " می باشد . خوجه ها در قرن چهاردهم میلادی توسط مبلغ اسماعیلی (ایرانی) به نام صدرالدین به مذهب اسماعیلی گرویدند .بعد ها فرقه ای از خوجه ها تغییر مذهب داده و شیعه ی دوازده امامی شدند . اینان در شهر کراچی دارای تشکیلاتی منسجم و امکاناتی چشم گیر هستند ودارای انجمنی به نام " جماعت خوجه شیعه اثناعشری " می باشند .

جاهای دیدنی شهر کراچی

الف - اماکن مذهبی و تاریخی :

1 – مسجد طوبی :

      بزرگ ترین مسجد گنبدی شکل در جهان است که در شهر کراچی ساخته شده است . دارای گنبدی بزرگ است که هیچ ستونی ندارد و تنها اطراف این دایره بر روی دیوار دایره ای شکل قرار دارد . پنجره هایی بسیار کوچک برای دریافت نور در پایین ترین نقطه دایره قرار دارد .این مسجد از آن اهل سنت است و به هنگام برپایی نمازهای پنج گانه بسیار شلوغ است و به ویژه حضور جوانان چشمگیر است .

2 – آرامگاه عبدالله شاه غازی :

  مردی پارسا و زاهد وعارف و از نوادگان امام حسن ( ع ) که در منطقه کلیفتن و کنار پارک جدید التاسیس بن قا سم قرار دارد . همه ی طوایف و گروه های مذهبی از شیعه و سنی برایش احترام قائلند و برای زیارت وی در آنجا ظاهر می شوند .

   مزار در ارتفاع بلندی از سطح زمین قرار دارد و برای رسیدن به آن باید از پله های بسیاری گذشت .در ضمن حتما باید کفش های خود را در بیاورید و به کفش داری بسپارید وبابت آن چند روپیه پرداخت نمایید .

3 – عزا خانه زهرا :

 مکان بزرگی است در شهر کراچی بیشتر مورد اهتمام شیعیان است و در آن جا جمع می شوند و شمع می افروزند . این مکان توسط میرزا احمد شیرازی نبیره ی احمد مقدس اردبیلی به احترام حضرت زهرا ( س ) درسال 1387 هجری قمری ساخته شد .

4 – خانه فرهنگ جمهوری اسلامی ایران :

   بزرگترین خانه فرهنگ جمهوری اسلامی ایران درخارج از کشور می باشد که در سال 1408 هجری قمری با بافتی ایرانی و توسط استادان اصفهانی با کاشیکاری های زیبا ساخته شد .  برروی دیوار ورودی به سالن همایش ها شعری از علامه اقبال لاهوری به فارسی و به طرزی زیبا نوشته شده است با مطلع :

چون چراغ لاله سوزم در خیابان شما               ای جوانان عجم جان من و جان شما

5 – مزار قائد اعظم :

  پیکر محمد علی جناح در پارکی بسیار بزرگ اما با سادگی هر چه تمامتر دفن گردید .ایشان مورد احترام همه ی گروه ها و گرایش های سیاسی و مذهبی می باشد و با این که او خود شیعه بود اما ازسوی همه ، رهبر لقب گرفت و به قائد اعظم معروف گشت . لقبی که بعد از او به هیچ کس دیگر تعلق نگرفت . وبه احترام او تنها تصویری که بر روی اسکناس های کشور چاپ می شود ، تصویر اوست .ودر بیشتر روزهای هفته و به ویژه یک شنبه گارد احترام ، مراسمی را در درون گنبد آرامگاه او بر پا می کند .در این مکان موزه ای وجود دارد که وسایل زندگی و شخصی و خانوادگی محمد علی جناح نگه داری می شود .

6 – حسینیه ایرانیان :

   این مکان مذهبی سال ها پیش در کراچی بنا شد و یزدی های مقیم این شهر ازبانیان اصلی این حسینیه هستند . این حسینیه در مرکز شهر واقع است و مورد اهتمام همه ی شیعیان است .اداره کنندگان این مکان همه ایرانی هستند و در مناسبت های مختلف مراسمی در آن جا برپامی کنند .درایام سوگواری شهادت امام حسین ( ع ) ویاران با وفایش این محل پر ازجمعیت می گردد . حضور پرشور جوانان در این مناسبت ها چشمگیر می باشد .

    در ایام دهه اول، شخصی را به عنوان خطیب که روحانی نمی باشد ، دعوت می کنند و اوبرای حاضران به سخنرانی می پردازد و حاضران با تمام وجود به او گوش می سپارند و ابراز احساسات می کنند .چون خطیب نکته ای نغز بر زبان آورد حاضران تبسمی بر لب دارند و چون ماتمی از امام و یارانش را بر زبان آورد ،سراسر وجود حاضران ،گریه و زاری می شود .

متاسفانه بعضی از کارهای غیر اصیل درایام محرم از شیعیان پاکستانی سرمی زند که باید دراصلاح آن بکوشند ازجمله :قمه زدن ، زنجیر زدن با زنجیرهایی که دارای لبه هایی تیز همچون چاقو می باشد واکثراین افراد راهی بیمارستان می شوند ، راه رفتن با پای برهنه بر روی آتش و...

7 – فرر هال ( Frere Hall ):

       یکی از بناهای قدیمی شهر است که در دوره انگلیسی ها به سال 1865ساخته شده است . محوطه ای بزرگ دارد ومحل بازدید گردشگران می باشد و به دلیل این که روبروی کنسول گری آمریکا واقع شده است ، کمتر ازآن استفاده می شود .

8 - امپرس مارکت ( Empess Market  )

   ساختمانی است بزرگ و با شکوه که  در منطقه تجاری صَدَر واقع شده است . در سال 1889 ساخته شد وبه احترام ملکه ویکتوریا ،(Empress ) نامیده شد . ومنطقه ای که این بنا در آن قرار دارد ،امروزه بزرگترین مرکز تجاری و بازرگانی کراچی بلکه پاکستان می باشد که به مناسبت آن بنا ، امپرس مارکت گفته می شود .

بازار میوه ، خشکبار ، تره بار، گوشت و ماهی ، کیف و کفش ، لباس ، وسایل برقی و ... البته در این بازار ها یک چیز همیشه مورد غفلت واقع می شود و آن هم بهداشت و رعایت " صفائی " ( به اردو یعنی :بهداشت ) می باشد . این شعار بر روی تابلو های شهر مرتب به چشم می خورد " صفائی نصف ایمان هی " ولی دریغ از رعایت بهداشت و تمیزی و نظافت .

ب - جاهای تفریحی وگردش  :

 موزه ها :

 1 – موزه نیروی دریایی ( Pakistan Maritime ) :

       باغی بزرگ و سرسبز که در آن به نمایش کشتی ها و وسایل دریایی می پردازند . محل خوبی برای تفریح و استراحت می باشد .

2 – موزه نیروی هوایی ( Pakistan Air Force ) :

     پارکی بزرگ و زیبا وسر سبز وبا ساختمان های قشنگ . در واقع موزه و نمایشگاه ملی هواپیما های قدیمی و جدید پاکستان می باشد . یک ساختمان بزرگ در کنار این پارک قرار دارد که درون آن وسایل و تجهیزات نیروی دریایی پاکستان به نمایش گذاشته می شود . حتی تجهیزاتی که در جنگ با هندوستان به غنیمت گرفته اند نیز در معرض نمایش گذاشته می شود .

3 – موزه تاریخی ماهاتا ( The Mohatta Palace  ) : یکی از موزه های قدیمی است که در آن کاشی وسرامیک  های قدیمی و زیبا  در معرض دید بینندگان قرار می گیرد . لازم به ذکر است که اکثر این دست ساخته ها مربوط به زبان و فرهنگ ایرانی است و در واقع متعلق به ملت ایران است . نوشته ها ، نقوش ، کاشی های رنگارنگ ، سرامیک های زیبا ، اسامی هنرمندان و پدید آورندگان اکثر این مجموعه ها در واقع ایرانی هستند .

4 – افلاک نما  پی آی ای ( PIA Planetarium  )

5 – سازمان بورس کراچی ( Stock Exchange Building

6 – موزه ملی پاکستان : (   National Museum of Pakistan  )

7 – موزه مقبره قائد : ( Quaid Mausoleum Museum  )

8 – اکسپو سنتر (  Expo Centre  ) نمایشگاه بین المللی کراچی

سواحل و پارک ها :

1 – هاکس بی ( Hawke's Bay )

  از جاهای تفریحی و ساحلی شهر کراچی می باشد . حدودا 20 کیلو متر ازشهر فاصله دارد . ساحلی است با تپه های کوچک سنگی که به شکل طبیعی به وجود آمده است . خانه ها و آلاچیق های زیادی وجود دارد که در روزهای تعطیل بسیار شلوغ می باشد . این ساحل آب بسیار تمیزی برای شنا دارد .

2 – پارک  بن قاسم (Bin Qasim Park  )

     این پارک دربخش قدیمی محله کلیفتن با مساحتی چندین هکتاری درنزدیکی دریا ساخته شده است . همچون شهری است زیبا با درختان و گلکاری هایی بی نظیرکه از اواخر سال 2005 شروع ودر اوایل 2007 با حضور پرویزمشرف رییس جمهور وبه همراه مراسمی زیبا افتتاح گردید .این پارک خانوادگی بوده و عصرها تا پاسی ازشب گذشته پر ازجمعیت است . شهر بازی قشنگی نیز در گوشه ای از پارک راه اندازی شده است که محل اجتماع بچه ها می باشد .

3 -  پارک ساحلی ( Beach Park ):

     پارکی است که دربخش معروف به (Sea View )در امتداد دریا به شکل مستطیل ساخته شده است . پارکی است تمییز و زیبا که در سال 2005 راه اندازی شد و مردم عصرها در آن جا گرد می آیند وبه تفریح می پردازند . در میانه پارک  دومجسمه بزرگ از دایناسورکه روبروی هم قرار دارند، مورد علاقه بزرگترها و بچه ها می باشد .

4 – پارک زمزم ( Zam Zam Park )

 پارکی است در محله زمزما ،بزرگ و زیبا ، با گل کاری های قشنگ ودرختانی زیبا . دارای دودر ورودی با پارکینگ بزرگ که ورودی نیز دریافت می شود .دو باند بزرگ برای ورزش و پیاده روی دارد که عصرها بسیار شلوغ می شود و مردان وزنان براحتی در این پارک به ورزش می پردازند .

تقریبا در قسمت میانی این پارک نماز خانه ای وجود دارد که به هنگام نماز عصرو مغرب استقبال بسیاری از برپایی نماز در این محل می شود .محل بازی برای بچه ها ، زمین اسکیت ، بخش پرورش گل ها و نگهداری از گل های بی نظیر ، ساختمانی زیبا که توسط ژاپنی ها و به سبک خودشان ساخته شده است مورد توجه همگان قرار دارد .

5 – سفاری پارک ( Safari Park)

  در خیابان دانشگاه واقع است . پارکی است بزرگ و سر سبز با استخری بزرگ که محل استراحت پرندگان است . در بعضی از روزها ،محل تفریح و اردو دانش آموزان پاکستانی است .

 دارای شهر بازی و تله کابین هم می باشد . در قسمت انتهایی پارک ،منطقه حفاظت شده بزرگی وجود دارد که باغ وحش پارک می باشد و حیوانات و پرندگان معروفی در آن جا نگهداری می شوند و برای رفتن به باغ وحش بایدبا پرداخت وجه بلیط سوار اتوبوس خود پارک شوید و از درون اتوبوس منظره ها را بنگرید و عکس بگیرید.

6 – پارک علاء الدین  ( Aladdin Park )

 در خیابان ( Rashid Minhas ) واقع شده است . و از قسمت های مختلف تشکیل شده است . تله کابین ، شهر بازی ، بازی های کامپیوتری ، پارک سرسبز برای استراحت ، استخر شنا و بازی های آبی و بازارچه ای برای خرید به ویژه خرید پارچه های زیبا و رنگارنگ .

7 – پارک سند باد :

 این پارک نیز بزرگ و سرسبز و محل تفریح و استراحت مردم این شهر می باشد. دارای شهر بازی و تله کابین ومحل استراحت می باشد .

8- پارک عسکری                                              11 – آنتی پارک 

9 – پارک نثار شاهد                                           12 – هیل پارک

10 – پارک خانواده

پارک های آبی :

1 – علاء الدین ( Aladdin Water Park  )                4 – فیستا ( Fiesta )

2 – کوزی (Cosy Water Park  )                          5 – گرین لند ( Green Land ) 

3 – سان ویز (Sun Ways)

جزایر نزدیک شهر :

1 – جزیره منورا ( Manora Island  )         4 – "  بودو ( Buddo Island  )

2 – "  چورما ( Churma Island )             5 – "  بهیت (Bhit Island  )

3 – "  بوندال ( Bundal Island  )              6 – "  اوستر روکس کلیفتن ( Clfton Oyster Rocks  )

ج – فرودگاه بین المللی قائد کراچی :

  بزرگترین فرودگاه منطقه ای و کشوری که برای تمامی نقاط دنیا پرواز دارد .در کشور پاکستان هر کس از هر نقطه ای بخواهد به خارج از کشور سفر کند باید به کراچی بیاید و از این شهرسفر هوایی نماید . وچنانچه از خارج کشور بخواهد  وارد کشور شود باید اول وارد کراچی شود وسپس به دیگر نقاط این کشور برود .

د - بازارها :

 شهر کراچی دارای مناطق فراوان بازرگانی و تجاری است . از جمله : صدر، بهادر آباد ، طارق رَود ( خیابان طارق ) ، زمزما ، خیابان زیب النسا ، حیدری و واتر پمپ و ... .البته این بازارها همگی عصرها فعال هستند .

1 – صَدَر :

  منطقه صدردارای مجموعه ای از بازار ها است که برای دیدن آن ها چند روز وقت لازم است وبرخی از آن ها عبارتند از :

 الف – امپرس مارکت ( از هر نوع کالا در این بازار یافت می شود: کیف ، کفش ، ادویه  جات ، گوشت ، میوه  وخشکبار و... )

 ب – زینب مارکت ( بازار پارچه ، لباس ، کیف وکفش ، چرم و ... )

 ج – محبوب مارکت ( بازار پارچه ، کت و شلوار مخصوصا از نوع سفری ، کالا های  بسیار شیک دست ساز از سنگ و چوب وفلز ؛ که جنبه صادراتی دارد )

  د – بوری بازار( بازار کیف و کفش و لباس )

  هـ -  رکس ( Rex ) : بازار لباس وبیشتر به شکل عمده فروشی کار می کنند .

  ز – رین بو سنتر ( Rain Bow Center ) : بزرگترین بازار تکثیر و تولید سی دی در دنیا می باشد . هر نوع سی دی و به هر زبانی و مربوط به هر سالی را بخواهید برایتان تکثیر می کنند .

2-   تاور:  بازاربزرگ کامپیوتر و وسایل مربوط به آن ، کالاهای برقی ، پارچه های رنگارنگ و ارزان قیمت و ... 

3 – یکشنبه بازار( Sunday Bazaar ) :

  بازاری است در نزدیکی ساحل دریا و تقریبا 10 کیلومتر بیرون ازشهر . هرآنچه اراده کنی و بخواهی خرید کنی در این بازار یافت می شود . به ویژه بازار پارچه های متنوع و رنگارنگ ؛ که مورد توجه خانم ها می باشد . وبازار میوه وتره بار که بسیار متنوع و با قیمت مناسب عرضه می شود .

4 – طارق رَود : بازار عرضه اتومبیل در شهر کراچی می باشد . اتومبیل های ژاپنی ، آمریکایی ، کره ای ، چینی ، تایلندی ، انگلیسی و ساخت خود پاکستان . به هر قیمت و با هر مدلی که اراده کنید ، می توانید ؛ خرید نمایید .

5 – بازار پرندگان و حیوانات : یکشنبه هر هفته در محله لیکوت آباد بازار پرندگان وحیوانات برای فروش گرم می باشد .

6 – یک شنبه بازار خودرو : در محله ناظم آباد واقع شده است و محل عرضه انواع اتومبیل های مدل پایین به قیمتی ارزان تر از بقیه جاهای شهر می باشد .

هـ - فروشگاه ها :

 1 – پارک تاور ( Park Towers) : در محله کلیفتن واقع است و یک ساختمانی است به سان برج و دارای فروشگاه های بسیار : سوپر مارکت بسیار شیک ، فروشگاه کالاهای 50 روپیه ای و 100 روپیه ای که مورد توجه بسیاری از خانواده ها است ، فروشگاه کیف و کفش و لباس و کتاب فروشی و طلافروشی و سالن غذا  خوری مک دونالد و کی اف سی .

2 – دمارت ( Dmart ) : فروشگاهی بسیار بزرگ و تمیز و عرضه کننده انواع کالا ها .

3 – فروم (Forum ) : فروشگاهی شیک و زیبا که  انواع کالاهادر آن عرضه می شود .

4 – مک دونالد ( McDonald ) : فروشگاه زنجیره ای مورد علاقه بچه ها و با عرضه انواع غذاهای ساندویچی  که همراه بعضی از این غذا ها جوایزی نیز وجود دارد که مورد توجه بچه ها می باشد .

5 – کی اف سی ( kfc ) : رستوران زنجیره ای  عرضه کننده غداهای متنوع .

6 – باربیکیو : رستوران غذاخوری بسیار بزرگ و شیک و در چندین طبقه که مالک آن یک افغانی می باشد . تنها به عرضه شام به مهمانان می پردازد و بسیار شلوغ است .انواع غذا و نوشیدنی ها و دسرها و مصالح تند با قیمت های بالا قابل عرضه می باشد . چیزی بین 300 تا 350 نفر در این مجموعه از رییس تا نگهبان در آن جا مشغول فعالیت هستند .

و - اماکن ورزشی :

تنها ورزش مورد علاقه مردم پاکستان کریکت می باشد که غالبا قهرمان جهان نیز می باشد . ورزشی است ملی که به هنگام برگزاری مسابقات ادارات و مدارس برای تماشای آن تعطیل می باشد . بچه ها و بزرگ ترها در کوچه ها وخیابان ها به این بازی مشغول می باشند .بازی دوم مورد علاقه بعضی از مردم این شهر گلف می باشد . چوگان نیز یکی از بازی های مورد توجه در این شهر می باشد . این شهر دارای زمین بزرگ بازی کریکت ، گلف و چوگان می باشد . بازی هایی همچون : هاکی ، بوکس ، اسب سواری ، تنیس ، بسکتبال ، والیبال و فوتبال و... در مراتب بعدی قرار دارند . 

          منابع

1 – اینترنت ( متون انگلیسی در باره کراچی )                          ترجمه نگارنده

2 – میراث جاودان (ج 2 )                                                    سید کمال حاج سید جوادی

3 – دستور العمل ها ونیازهای ماموریت در شبه قاره هند           سرپرستی مدارس ج.ا.ا در شبه قاره

4 -  مکالمات روزمره اردو به فارسی                                      شعبان آزادی کناری

                         

 

 

 

 

 

 

 

گزارشی از کشور پاکستان در سال 86 بخش دوم

تاریخ

      جلگه اطراف رودخانه پرآب هندوس هزاران سال است که محل تشکیل تمدنهای بشری بوده است. بین 4500 تا 3700 سال پیش تمدنی باشکوه در این منطقه وجود داشته است. با این حال این منطقه بیشتر تحت تسلط دیگران بوده است تا این که دیگران را تحت تسلط قرار دهد.

      در زمان هخامنشیان پاکستان بخشی از امپراطوری ایران بود. پس از آن به تصرف اسکندر درآمد و سپس در 7 قرن پس ازمیلاد مسیح مدام در کش و قوس جنگهای مختلف درون تمدنی بود. وقتی در قرن 7 ،مسلمانان عرب در زمان عمر و عثمان و امام علی ( ع )ایران و غرب افغانستان را به تصرف کامل درآوردند، نوبت به باقی افغانستان و آسیای میانه رسید. اما در این بین پاکستان پشت صحرای بلوچستان و کوهستان های شرق افغانستان پنهان شد و در امان ماند.

 تا اینکه 80 سال دیرتر در قرن 8، در زمان خلافت حجاج بن یوسف ثقفی اموی،به فرماندهی محمد بن قاسم (که داماد حجاج بود ) مسلمانان از راه دریای عمان به منطقه سند در جنوب پاکستان لشکر کشی کردندو آن را فتح کردند اما نتوانستند به سایر نقاط اطراف پیشروی کنند. عباسیان اما در قرون 8 و 9  تلاش های زیادی برای نفوذ به شبه قاره هند نکردند. تا اینکه سلطان محمود غزنوی که مسلمان شدن مردم افغانستان نیز از اوست، در سال 997 میلادی به پاکستان حمله کرد و پنجاب را تحت تسلط خود قرار داد و لاهور را پایتخت منطقه قرار داد.

  پس از او این شهاب الدین غوری دیگر سلطان ترک بود که تمام شمال هند را تصرف کرد و بدین شکل نیمه شمالی شبه قاره هند تحت تاثیر اسلام قرار گرفت.   سلجوقیان و مغولها نیز از جمله مهاجمانی بودند که راهی به هند و پاکستان نیافتند و در کشمیر و افغانستان زمین گیر شدند.

 در قرون 13 و 14 و 15 حکومتی اسلامی مستقل به پایتختی دهلی در پاکستان و شمال هند حکومت می کرد. همین امر باعث شد تا بسیاری از مردم هند و پاکستان امروزی مسلمان شوند و البته مذاهب جدیدی نیز شکل بگیرد. با این حال هنوز بخش بزرگی از هند خارج از کنترل مسلمانان بود.

      در اوایل قرن 16 پادشاهی موگال در دهلی به وجود آمد. این پادشاهی تقریبا تمام شبه قاره هند (از جمله پاکستان به جز بلوچستان) را تحت کنترل داشت و در زمینه ادب و هنر کارنامه موفقی داشت. مذهب سیخی که تلفیقی از اسلام و هندو   است در این دوران هواداران زیادی یافت و زبان اردو- هندی در این زمان گسترش یافت. در قرن 18 دوران موگال به پایان رسید. نادرشاه پادشاه قدرتمند ایرانی در این زمان به هند لشکر کشید و دهلی را غارت کرد. اما پس از او باز هم سلسله موگال به شکل تجزیه شده به کار خود ادامه

داد. مدتی بعد احمد شاه افغان، پنجاب و دهلی را تصرف کرد. اما نفوذ انگلیسی ها به شبه قاره هند از نیمه قرن 18 آغاز شد. در قرن 19 هند به مستعمره انگلیس تبدیل شد و آخرین بازمانده های شاهان هندی از بین رفتند.

     در اواخر قرن 19 کنگره هندیان و در اوایل قرن بیستم اتحادیه مسلمانان هندی رسما به کار تشکیلاتی برای استقلال پرداختند. اقبال لاهوری مسلمان و ماتماهیر گاندی هندو در دهه 30 رسما اقدام به مبارزه ی فکری با

انگلیس کردند. با این حال کاملا واضح بود که هند به حالت سابق خود در زمان موگال ها برنخواهد گشت. در جریان جنگ جهانی دوم تلاش های گاندی از یک طرف و محمد علی جناح رئیس اتحادیه مسلمانان هندی( که از یاران نزدیک گاندی بود ) شدیدترین ضربه ها را به انگلیس زد. تا اینکه در سال 1947 انگلیس استقلال دو کشور مجزای هند و پاکستان را به رسمیت شناخت.

نام پاکستان ،  به نظر می رسد که به معنی سرزمین پاک ها  باشد وگزینش آن نام در مقابل هندوان هند بود که مسلمان نبودند و از این رو نا پاک تلقی می شدند .

   بدین شکل در دو سوی هند، دو منطقه به عنوان پاکستان غربی و پاکستان شرقی ایجاد شد. درحالیکه 1600 کیلومتر بین این دو منطقه فاصله بود. این اتفاق باعث شد تا 5/3 میلیون هندو و سیخی از پاکستان به هند و 5 میلیون مسلمان از هند به پاکستان مهاجرت کنند .

       در این زمان ایالت ها ی مستقل تصمیم گرفتند تا به یکی از دو کشور هند و پاکستان بپیوندند. دو ایالت از ایالت های شمالی با اینکه اکثریتی هندو داشتند اما حاکم مسلمان یکی از آن ها تصمیم گرفت به پاکستان بپیوندد و همین باعث شد تا هندی ها به زور متوسل شده و این ایالت ها را تصرف کنند.

       در عوض حاکم هندی ایالت کشمیر که 85 درصد جمعیتش مسلمان بودند اعلام کرد که به هند خواهد پیوست و همین باعث شد تا پاکستان به این منطقه حمله کند و اولین جنگ بین دو کشور رخ دهد که البته با آتش بس به پایان رسید و طی آن دو سوم کشمیر در اختیار هند باقی ماند و باقی بدست پاکستان افتاد.

     موسس پاکستان محمد علی جناح می باشد که به قائد اعظم معروف است و نزد پاکستانی ها بسیار محبوب است . هرچند او مدت کوتاهی پس از استقلال درگذشت.

     مبنای اولیه پاکستان بر دموکراسی گذارده شده است. با این حال این کشور حتی امروز نیز آمادگی آن را ندارد. 10 سال پس از استقلال پاکستان، دموکراسی از این کشور رخت بر بست و دیکتاتوری ایوب خان جانشین آن شد. به دستور او شهری جدید و مدرن در منطقه پنجاب پاکستان ساخته شد تا پایتختی از کراچی به آنجا منتقل شود. پایتخت در سال 67 منتقل شد. هرچند ساخت شهر تا سال 70 طول کشید. در طول جنگ سرد پاکستان نزدیک به اردوگاه غرب و هند نزدیک به اردوگاه شرق بود.

       در اواخر دهه 60 ذوالفقارعلی  بوتو در اعتراض به سیاستهای غربگرایانه و سرمایه داری ایوب، حزب خلق پاکستان را بنیان نهاد. ایوب در سال 69 استعفا داد.

      در انتخابات پارلمانی سال 71 مجيب از پاکستان شرقی صاحب بيشترين کرسی در مجلس شد. اما رئيس جمهور وقت يحيیحکم به نخست وزيری بوتو داد. مجيب تقاضا کرد تا حداقل پاکستان شرقی يک خودمختاری داشته باشد اما اين درخواست مورد قبول واقع نشد.

    نتيجتا سياستمداران اهل پاکستان شرقی به جريانات ناسيوناليست اين منطقه که خواهان استقلال از پاکستان و تاسيس کشوری به نام بنگلادش بودند،‌ پيوسته و با کمک هند توانستند به راحتی به اين خواست خود برسند. پس از اين اتفاق يحيی استعفا کرد و خود بوتو به قدرت اول پاکستان رسيد. اما باز پاکستان به راه کجی افتاد که

نظاميان به داد آن رسيده اند و طی کودتايی در سال 77 ژنرال ضيا به رهبری کشور رسيد.

    بوتو سعی کرد تا به قدرت بازگردد اما در سال 79 اعدام شد.  پس از او دخترش بی نظير بوتو رهبری جريان او را به عهده گرفت

  ضيا تا سال 1988 که در يک حادثه هواپيمايی کشته شد حاکم بود. او برای مقابله با کمونيسم و شوروی که پس از اشغال افغانستان، همسايه شمالی پاکستان شده بود به سمت مذهب گرايی پيش رفت و البته رابطه خود با آمريکا را تقويت کرد و در زمينه ارتش بسيار پيشرفت کرد.در انتخاباتی که در سال 88 برگزار شد بی نظير بوتو به نخست وزيری رسيد.او اولين زنی بود که در جهان اسلام به قدرت سياسی مي رسيد. هرچند خود او تفکراتی اسلامی نداشت.

     اما دو سال بعد در سال 90، غلام اسحاق خان رئيس جمهور پاکستان او را به دليل چپ گرايی برکنار کرد و نواز شريف راستگرا به قدرت رسيد. نواز شريف در جهت صلح با هند، خصوصی سازی و برقراری رابطه بهتر با غرب و همچنين اسلامي کردن گام برداشت. تا اينکه در سال 93 در اثر انتخابات پارلمانی دوباره مردم پاکستان به بوتو رای دادند و او جای شريف را گرفت. با اينحال پر واضح بود که پاکستان اجازه نمي دهد تا بوتو به حکومتش ادامه دهد. در سال 97 نواز شريف دوباره جانشين بی نظير بوتو شد.

 نواز شريف در اولين اقدام حمايت ارتش را بدست آورد و به کمک آن قدرت رياست جمهوری را کاهش داد. در دهه 90 پاکستان رسما به قدرت هسته ای تبديل شد و از آن زمان هند و پاکستان قدرت هسته ای و نظامی خود را مدام به رخ هم کشيدند.

در آخرين روزهای قرن بيستم، نواز شريف تصميم به برکناری پرويز مشرف فرمانده کل ارتش گرفت و همين باعث شد تا مشرف در کمتر از سه ساعت کنترل کشور را به دست گرفته و نواز شريف را مجبور به استعفا کند. او سپس خود را فرمانده موقت کشور ناميد.

        از لحاظ بين المللی و داخلی کودتای مشرف چندان وضع پاکستان را تغيير نداد. نواز شريف فردی متحد آمريکا و يک راستگرا بود. مشرف نيز چنين بود. نواز شريف سعی در مدرن سازی کشور داشت.

مشرف نيز چنين روندی را پيش گرفت. نواز شريف سعی کرد تا رابطه پاکستان با هند را بهبود بخشد. مشرف اين رويا را عملی کرد و امروز پس از حدود7 سال که از حکومت مشرف مي گذرد رابطه اين دو کشور از هميشه بهتر است. مشرف پس از حادثه 11 سپتامبر نه تنها حمايت پاکستان از طالبان افغانستان را قطع کرد بلکه حتی در جهت براندازی نظام طالبان نيز همکاری کرد. پس از آن هم باز مشرف يک مهره کمکی آمريکا برای کنترل نيروهای اسلام گرا در منطقه بوده است. مشرف يک نيروی کمکی بسيار عالی برای آمريکا است و بدون او آمريکا مشکلات فراوانی در منطقه دارد.

       هرچند اين رابطه به نفع پاکستان نيز هست. آمريکا در سالهای اخير نه تنها تحريم های خود بر ضد پاکستان را لغو کرد بلکه به مناسبت های گوناگون کمکهای خوبی به اين کشور کرده است . مانند زلزله کشمير در سال 2005 که به کشته شدن 80 هزار نفر انجاميد و طی آن آمريکا ۵۰۰ ميليون دلار کمک بلاعوض و صدها نيروی امدادی و کمکی به اين کشور گسيل داشت.

البته جمهوری اسلامی ایران نیز در این زلزله کمک های شایانی به دولت و مردم پاکستان نمود . گروه های امدادی و پزشکی – تخصصی به منطقه زلزله زده گسیل داشت و در آن جا بیمارستانی صحرایی و مجهز احداث کرد و به درمان حادثه دیدگان و دیگران پرداخت . پس از پایان عملیات امداد ونجات ، آن بیمارستان با تمامی امکانات در اختیار کشور پاکستان قرار گرفت .

معرفی ایالت سند *

تاریخچه:

      سرزمین سند یکی از قدیم ترین مناطقی است که انسان های نخستین در آن به سر می بردند . ورود آریایی ها به سند به 1500 سال قبل از میلاد بر می گردد و روابط این منطقه با بابل و نینوا و آسیای میانه و مصر به 2500 سال پیش از میلاد می رسد و قبل از ورود اقوام آریایی به سند ، شهر زیبایی به نام " موهنجـو دارو " ( واقع در بخش لارکانه ایالت سند ) که قدمت تاریخی آن 4500 سال برآورد می شود ، وجود داشته است .

       روابط ایران و سند زمانی آغاز شد که آریایی ها از آسیای میانه از طریق ایران و افغانستان به این سرزمین آمدند ." بهرام گور " زمانی که شاهزاده بود به عنوان یک فرد عادی در سال 320 پیش از میلاد به هندوستان به منظور سیاحت و گردش آمده بود . انو شیروان که در زمان ولادت با سعادت حضرت محمد (ص) حاکم ایران بود ، به نام شاه هند و ایران معروف بوده است .

      یونانی ها از 500 سال قبل از میلاد از نفوذ گسترده ای در بازار های تجاری جهان برخوردار بودند . کراچی در آن زمان مرکز بسیار مهم بازرگانی در جهان به شمار می آمد .از یک طرف ازمصر ، شام ، یمن و از طرف دیگر از چین ابریشم و سایر کالاهای تجارتی را جهت مبادله اجناس می آوردند . و این مسیر بزرگ تجاری در تاریخ به SILK ROAD یا همان بزرگراه ابریشم معروف گشت .

     مسلمانان قبل از محمد بن قاسم در زمان خلیفه دوم و سوم زمانی که قزاق های دریایی(راهزنان دریایی ) بر منطقه خلیج از مکران تا سند تسلط داشتند  به بلوچستان یورش بردند اما نتوانستند کاری از پیش ببرند .

      در زمان حجاج بن یوسف ، وقتی که این راهزنان دریایی ( قزاق های دریایی ) یکی از کشتی های مسلمانان را غارت کردند و زنان و کودکان را اسیر کردند ، حجاج خواهان آزادی آن ها شد که راجا داهر حاکم وقت سند از برگرداندن اسیران و مجازات دزدان سرباز زد .

 

 حجاج بن یوسف خواهر زاده ی خود محمد بن قاسم را که هفده سال بیش نداشت را به همراه لشکری بزرگ به سند فرستاد . لشگر عرب ها در بندر دِیبُل لنگر انداخت و سپس راجا داهر را شکست داد و سند را به تصرف خود در آورد .

      بعد از محمد بن قاسم ، منطقه سند تحت تسلط حکومت های مختلف اعراب و مسلمانان غیر عرب و غیر مسلمانان قرار داشت تا این که دردوره معاصر به استقلال دست یافت .                                                 

مساحت و تقسیمات  :

  مساحت فعلی ایالت ، 54122 مایل مربع است و در حدود 2417 شهر و روستا در این ایالت وجود دارد.

این ایالت به هفده بخش مهم تقسیم می شود که هر بخش به نام شهری، معروف است که عبارتند از :

                          

1-      کراچی Karachi  

2-      تته Thatta

3-      بَدین Badin

4-      حیدر آباد Hydarabad

5-      میر پور خاص Mirpurkhas

6-      دادو Dadu

7-      نواب شاه  Nawab Shah

8-      سَنگر  Sangar

9-      عمر کوت  Umar kot  

10-  تَر Thar   

11-  خیر پور Khair pur

12-  نوشر فیروز Nausharr firoz

13-  لارکانا Larkana

14-  سَکّر Sokkur

15-  شکارپور Shaker pur

16-  جاکوب آباد Jacob abad                                                           

17-  گوت کی Ghotki

موقعیت جغرافیایی

    ایالت سند در عرض جغرافیایی28 درجه و 30 دقیقه و 33 درجه و 35 دقیقه از طرف شمال و طول جغرافیایی 71 درجه و 1 دقیقه و 66 درجه و 42 دقیقه به طرف شرق ادامه دارد .

    به جز منطقه " لار" در جنوب ایالت سند که در آن اثرات دریا پیداست و زمین ها حاصلخیزهستند ، سایر مناطق را بیابان های لم یزرع و خشک فرا گرفته است . افزایش شدید درجه حرارت در تابستان و پایین بودن میزان بارندگی ومتغیر و نا منظم بودن اوقات بارندگی ، اغلب از امکانات کشت دیم نمی توانند استفاده کنند . معمولا باران در این مناطق در فصل تابستان می بارد .معمولا در ماه آگوست برابربا مرداد ماه شمسی بارندگی شدیدی آغاز می شود که تمام خیابان های شهر کراچی را آب فرا می گیرد .

 به دلیل  نبود سیستم دفع و هدایت فاضلاب و کانال های مناسب در سطح شهر زندگی مردم فلج میشودو وضعیت بهداشت به پایین ترین سطح خود می رسد . در طول سال این ایالت معمولا دو فصل دارد یکی فصل گرم و دیگری فصل معتدل .درجه حرارت در ماه مارس افزایش پیدا می کندو تا ماه اکتبر در سطح بالا باقی می ماند . ماه های مه و ژوئن گرم ترین ماه های فصل تابستان است .

        از ماه ژوئیه تا اواسط سپتامبر درجه حرارت کاهش و رطوبت افزایش پیدا می کند . در این مدت بادهای فصلی موسوم به " مونسون " شروع به وزیدن می کند . در ماه نوامبر درجه حرارت سریعا کاهش می یابد و فصل زمستان از ماه ژانویه آغاز می شود و تا ماه فوریه سرد ترین ماه سال است . مقدار بارندگی در فصل تابستان 124 میلیمتر و در زمستان 50 میلیمتر است .                                                    

نژاد مردم سند :

1 – بلوچ های ایالت سند :

    بلوچ ها از گروه های نژادی مهم ایالت سند هستند . بلوچ ها مدعی هستند که از نژاد سامی هستند و از سوریه و مناطق حاشیه مدیترانه به سمت شرق مهاجرت کرده اند .                                              

2 – سیاهان آفریقا :

     برده های سیاه پوست از زنگبارو اتیوپی و سایر مناطق شرق آفریقا با هدف فروش  توسط کشتی های پرتقالی و انگلیسی و اسپانیایی و یا از راه زمینی به این منطقه آورده شدند .

3 – پنجابی ها :

    پر جمعیت ترین گروه های مهاجر به ایالت سند، پنجابی ها هستند . این مهاجرین به جت ها وسرایکی معروف هستند .البتهجَت ها ، قرن ها قبل ولی سَرایکی ها در اثر حکومت های ستمگرحاکم در دهلی ازآن منطقه خارج وبه سند آمدند .  این پنجابی ها با حمایت انگلیسی ها یا در پست های مهم این منطقه جای گرفتند یا صاحب زمین های بزرگ و حاصلخیز شدند .

4 – مهاجرین :

    در سال 1947 و با تاسیس کشور پاکستان مسلمانان ساکن در مناطق مختلف شبه قاره هند به طور دسته جمعی وارد سند و کراچی شدند .این مسلمانان از همان آغاز مهاجر نامیده شدند و همچنان بومیان سند آنان را مهاجر می خوانند . این موضوع دردسر بزرگی برای مهاجرین به وجود آورد تا جایی که بومیان خواهان اخراج آنان از ایالت سند شدند . دولت های حاکم در پاکستان یکی پس از دیگری برای رضایت بومیان امتیازات ویژه ای برای آنان قائل شدند که هنوز هم این امتیازات برقرار می باشد .

5 – سندی ها :

   سندی ها از ساکنان بومی این منطقه هستند وبیشتر آن ها از نظر اجتماعی و اقتصادی عقب مانده هستند .

سندی ها بیشتر به حرفه کشاورزی مشغول هستند و از ویژگی های آن ها اعتقاد بسیار آن ها به بزرگان مذهبی ،

به ویژه اولیا ، صوفیان و سادات است .زبان سندی با رسم الخط عربی (نسخ ) نگاشته می شود که دارای 52 حرف است . این زبان دارای ادبیاتی غنی می باشد و شاعران سرشناسی نیز به این زبان شعر می سرایند .                                           

6 – پنجابی ها :

     پنجابی ها همانطور که از نام آن ها پیداست  اهالی ایالت پنجاب هستند و بیش از 60 درصد جمعیت پاکستان را تشکیل می دهند . دارای قبیله و نژاد های بسیار هستند . پنجابی ها در حال حاضر در ارتش پاکستان نفوذ- زیادی دارند .

 7 – پتانها ( پتهانها ) :

        پتانها که پشتون و پختون نیز نامیده می شوند  مردم ایالت سرحد شمال غربی هستند . پتانها دارای قبایل مختلف هستند و در مناطق روستایی زندگی می کنند . آن ها در مجموع مردمی زحمتکش و مذهبی و در عین حال میهمان نواز و ساده اند و نرخ سواد در میان آن ها بسیار پایین است . به همین خاطر در سازمان های دولتی و خصوصی کمتر اشتغال دارند .

   در کراچی بیشتر به کارهای سنگین و طاقت فرسا مشغول هستند . اکثر کارگرهای ساختمانی، پتان ها بوده و بیشتر کامیون های حمل و نقل مصالح ساختمانی ، اتوبوس های مسافربری ، تاکسی ها و ریکشاها٭ متعلق به آن هاست . افزون بر آن ، صاحبان قهوه خانه های کوچک ( یا به قول خودشان هوتل ) وبیشتر میوه فروش های میدان بار ( مثل Sunday بازار)نیزپتانهاهستند.   .
 

 8– بوهره ها :

 "بوهره " کلمه گجراتی است به معنی " تاجر " . بوهره ها یکی از فرقه های اسماعیلی مناطق مالابار و راجپوتانه هندوستان هستند .بوهره ها امروزه بیش از همه به امور بازرگانی اشتغال دارند و بسیاری از مغازه های " بوره ( یا بوری ) بازار در منطقه صدر کراچی متعلق به همین فرقه است .

9 – خوجه ها :

    "خوجه " واژه ای برگرفته از زبان فارسی و مترادف " خواجه " می باشد . خوجه ها در اصل اسماعیلی (یعنی هفت امامی ) بودند اما بعدا گروهی از آنان به شیعه اثنا عشری گرویدند .گروه بزرگی از خوجه های اسماعیلی امروزه در پاکستان و به ویژه در کراچی زندگی می کنند که به آغا خانی معروف هستند و از نظر سیاسی و اقتصادی حرف اول را در کراچی و پاکستان می زنند

10 – زرتشتی ها :

     زرتشتی ها به همراه انگلیسی ها از بمبئی به سند مهاجرت کردند و خیلی سریع در زمینه های بازرگانی و خدماتی و تحصیلات عالی پیشرفت کردند . سهم زرتشتی ها در توسعه و ترقی کراچی آن قدر زیاد است که کراچی به عنوان شهر زرتشتی ها شناخته می شود . به علت این که مذهب زرتشت افراد جدید را از مذاهب دیگر نمی پذیرد ، تعداد آن ها روز به روز در حال کاهش است .

 زبان فارسی در ایالت سند :

   تاریخ دقیق ورود زبان فارسی به این منطقه روشن نیست ، اما در حدود اوائل قرن چهارم هجری زبان فارسی با ورود اسلام پا به این منطقه گذاشت . و از قرن هفتم تا یازدهم به اوج محبوبیت خود رسید .کتاب هایی نیز در آن دوران به زبان فارسی نگاشته شد که این موضوع را ثابت می کند . از جمله : منتخب اللغه فارسی به فارسی اثر رشید الدین تتوی و فتح نامه سند ، زبدة المعاصرین ، تاریخ معنوی و تحفة الکرام  .

 در سده های بعدی گرچه زبان فارسی رونقی گرفت و شاعرانی به این زبان چکامه هایی سرودند اما باآمدن انگلیسی ها ، زبان فارسی جای خویش را به زبان انگلیسی داد و در دوره معاصر زبان اردو و زبان سندی نیز زبان رسمی کشور و ایالت سند گشت و به این ترتیب زبان فارسی رو به ضعف گرایید . 

  البته امروزه به همت خانه فرهنگ جمهوری اسلامی ایران در بیشتر شهر های مهم کشور از جمله : کراچی ، اسلام آباد ، کویته ، پیشاور ، حیدر آباد ، لاهورو ... زبان فارسی در حال گسترش است و مردم پاکستان دوست دارند که زبان فارسی را بدانند و به آن سخن بگویند و این اشتیاق در میان جوانان پاکستانی بسیار زیاد است .

گزارشی از کشور پاکستان در سال 86 بخش نخست

 

                                                        وزارت آموزش و پرورش

 

 

                                                    دفترامور مدارس خارج کشور

 

 

                                 سرپرستی مدارس جمهوری اسلامی ایران در شبه قاره هند

 

 

 

 

 

 

 عنوان :

 

  

 

                                                    نگاهی به کراچی و جاهای دیدنی آن

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                   تهیه و تدوین : حمزه علی استارمی

 

 

                                                                                  دبیر عربی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                       مجتمع آموزشی ج . ا . ا در کراچی

 

                                                               مرداد 1386

 

 

 

 

 

 

پیش گفتار

 

      انسان در طول زندگی خویش به سفرهای گوناگونی می رود و از این سفرها ، تجربه ها می اندوزد و همه ی تلاش

 وی این است که از این دیده ها و شنیده های اندوخته در انبان زندگی خویش بهره ببرد و از این دستاورد های نیک ،

 دیگران را نیز بهره مند سازد .

 

         گردش و سفر بخشی شگفت انگیزاززندگی هر انسان می باشد چرا که به او شادابی و خرمی می بخشد وتوان از دست رفته ی وی را باز می گرداند . قرآن کریم می فرماید : « قل سیروا في الأرض ... » در زمین به گردش بپردازید و ازخرمن این پرداختن ها ، دانه ها برچینید و از چگونگی زندگی پیشینیان آگاهی پیدا کنید تا مبادا که به سرنوشت آنها دچار شوید .

 

از این آیه ی قرآن چنین بر می آید که سفر و گشت وگذار در آگاهی و خردمندی و خردورزی انسان نقش بسزایی دارد ؛چون از این رهگذر با دیگرمردمان و دیگرکشور ها ، فرهنگ ها ، آداب و رسوم ، زبان ها ، منش ها وخویها و... آشنا می شود و در بسیاری ازکارها دارای دیدی درست و سره می شود و از همین رو است که در میان ایرانیان این سخن زبانزد است که " بسیار سفر باید تا پخته شود خامی ". در کنار همه ی این دریافت های نیکو و برازنده ، شادابی و خرمی وسبکبالی روح انسان جایگاهی والا و برین دارد .

 

     در همین راستا پیامبر خدا ( درود خدا بر او باد ) می فرماید : " سافِروا تَصِحّوا و تُرزَقوا " این سخن پیغامبر بسیار پرمغز و فراگیر است و همه ی گفته ها ی بالا و نگفته ها را در بر می گیرد .

 

      من به برخی از استان های کشور چه برای گردش و چه برای دانش اندوزی ویا برای کار  سفر کردم و آن سفرهاسرشاراز سختی ها ورنج ها وشادی ها وپیروزی ها بود . بی گمان همه ی آنها نقش بسزایی در زندگی من داشتند ؛چون ابزاری کارساز بودند که مرا در تنگناها وگردنه های سخت یاری کردند .سفر به بیرون ازمرزها اما در اندازه ی خود تازه و بی مانند بود .

 

  از هنگام پذیرفته شدن به عنوان معلم اعزامی به مدارس جمهوری اسلامی ایران تا کنون که روزهای پایانی ماموریت دوساله ی خویش را درسال 86 سپری می کنم  رویدادها و م را به چشم خود دیده ام و به گوش خود شنیده ام که هر یک ازآن ها می تواند موضوعی برای پژوهش باشد .

 

         بی گمان یادداشت رخدادها و رویدادها ی پیش آمده در سفرها که تجربه های شخصی قلمداد می شوند  همان چیزی است که درجهان ادبیات " سفر نامه " خوانده می شود . سفرنامه ها با پیام هایی که در بر دارند یکی از سرچشمه های گرانسنگ به دست آوردن چگونگی رخدادها وحوادث  تاریخ گذشتگان است .

 

      این سخن پیامبر بر تارک تاریخ همچنان می درخشد که فرمود : " قیّدوا العِلمَ بالکِتابة " و گرویدگان به آیین او از ایرانیان و عرب و دیگر ملت ها ، به شایستگی سفارش ایشان را به جان و دل خریدند .

 

       یادداشت کردن بخشی از زندگی و شغل حرفه ای ما است و هر از چند گاهی در دفتر خاطرات خویش آن هنگام که دل و دماغی بود ، برخی از خاطرات سرنوشت ساز زندگی خود را نگاشته ام و امروز گهگاهی به آن سر می زنم و گذشته ها را با همه ی تلخی ها و شیرینی ها ، ناکامی ها و کامیابی ها و فرود ها و فرازها از برابر چشمانم می گذرانم و به برخی از آن ها نگاهی اندوهگین دارم و به برخی از آن ها نگاهی از امید وخرسندی .

 

     از آنجا که هر معلمی در پایان ماموریت خود در بیرون از کشور باید گزارشی فراهم کند و تجربه های شخصی خود را به قامت نوشته ای در آورد و پیش کش دارد ، بنده نیز در این باره بسیاراندیشیده ام ودرپایان موضوع :« نگاهی به کراچی و جاهای دیدنی آن » را برگزیدم . این عنوان در گام نخست برای خودم بسیار ارزشمند بود چرا که از این راه به نکته هایی دست یافتم که پیشتر با آن که در این شهر دو سال زندگی کردم  از آن بی خبر بودم . وشاید در گام دوم برای دیگران نیز کارساز باشد .

 

        زندگی در این شهر به مدت دو سال و آشنا شدن با منش ها و خویها و آگاهی یافتن از فرهنگ و زبان و عادت های مردمش : ازاحوالپرسی کردن و داد و ستد و تجارت و سرکاررفتن واندازه ی پایبندی ایشان به راست گویی و  بهداشت و تنظیم خانواده و میزان آگاهی آنان از بدبختی ونگون بختی خود تا میزان آزادی در جامعه و در عین حال میانه روی در رفتارها و کنش ها و ... انسان را وادار می کند که در باره ی یکی از این  موضوعات بی شمار نبشته ای فراهم کند و آن را ارمغان سفر خویش سازد.  بنده در این میان ، موضوع بالا را بر گزیدم . با این انگیزه که با دیده ها و مُشاهدات من سروکار داشت .

 

 هنگامی که هر روز از خانه ی خود بیرون می روی و به مدرسه ، خیابان ، بازار ، فروشگاهها ،جاهای تفریحی ، پارک ها و ...  سر می زنی ، گوشه هایی از اندیشه ها و رفتارهای مردم سرزمینی را می بینی که از شدت فقر مالی و فرهنگی شایسته است که مویه کنند و سرشک غم ببارند. اما افسوس و صد افسوس که حتی گریستن هم نمی دانند واز عوامل شوربختی خود نا آگاهند .

 

     امید است که این گردآوری و نگارش خرسندی پروردگار را بر انگیزد و مایه ی امید من در آینده ی زندگی ام باشد .

 

 

 

 

 

 

 

1

 

 

اطلاعات کلی

 

جمعیت : 158 ملیون نفر (بر اساس آمار 2005 سازمان ملل )

پایتخت : اسلام آباد

مساحت : 769،095 کیلو متر مربع

زبان : اردو ( زبان رسمی ) پنجابی ، سندی ، پشتو ، بلوچی ، انگلیسی

سرود ملی : پاک سرزمین شاد باد

شعار ملی : ایمان ، اتحاد ، نظم

دین اکثریت : اسلام

امید به زندگی : مردان 61 سال – زنان 61 سال (آمار سازمان ملل )

واحد پول : روپیه = 100 پیسه ( هرروپیه برابر با 7/15 تومان ایران است )

صادرات عمده : منسوجات ، برنج ، کتان ، کالاهای چرمی

میانگین درآمد سالانه : 410 دلار (بانک جهانی 2003 )

نشان حوزه اینترنتی : .pk

کد بین الملل تلفن : 92 +                                                 

 

رسانه ها

 

 حکومت پرويز مشرف آزادی چشمگيری برای جرايد و شبکه های راديو و تلويزيون به ارمغان آورد.

گسترش شبکه های خصوصی راديو و تلويزيون به پنج دهه انحصار دولت بر رسانه ها خاتمه داد.

 

حدود ۲۰ شبکه تلويزيون ماهواره ای اجازه فعاليت گرفتند که رقابت با شبکه دولتی را افزايش داده است. تا سال ۲۰۰۴ برای بيش از ۵۰ ايستگاه راديوای اف ام جواز صادرشده بود.

 

          به اعتقاد سازمان نظارت بر رسانه های پاکستان، اين کشور اکنون قادر به داشتن ۸۰۰ ايستگاه راديويی خصوصی است. اين ايستگاه ها فقط اجازه پخش موسيقی و برنامه های سرگرم کننده را دارند.

 

         بسياری ازمردم پاکستان می توانند با بشقاب ماهواره ای و از طريق کابل که اغلب برای آنها اجازه صادر نشده است، موفق به ديدن برنامه های جهانی شوند . وهمچنین اینترنت به شکل فراگیر و با سرعت بالا و بدون محدودیت وبه شکل کابلی در اختیار عموم قرار دارد .

          بر خلاف بسياری از رهبران نظامی ارشد پاکستان ژنرال مشرف آزادی جرايد را محدود نکرده است. گرچه از قانون کفرگويی عليه روزنامه نگاران استفاده شده است، اما جرايد پاکستان در زمره آزادترين جرايد در جنوب آسيا به شمار می آيند.

 

نشریات 

 

روزنامه جنگ – در کراچی به زبان اردو

روزنامه دان – در کراچی به زبان انگلیسی

روزنامه نیشن – در لاهور به زبان انگلیسی

روزنامه فرانتیر پست – در پیشاور به زبان انگلیسی

نیوز – روزنامه انگلیسی زبان

اوصاف – در اسلام آباد به زبان اردو

اکونومیست گالف - هفته نامه بازرگانی

 فرایدی تایمز – هفته نامه  در لاهوربه زبان انگلیسی

 

تلویزیون

 

  سازمان رادیو تلویزیون پاکستان : تلویزیون دولتی – پی تی وی 1، پی تی وی 2 ، شبکه 3 ، پی تی وی جهانی

تلویزیون جی ای او – شبکه ماهواره ای

تلویزیون ایندوس - شبکه ماهواره ای

ای آر وای دیجیتال - شبکه ماهواره ای

شبکه تلویزیونی شالیمر – شبکه دولتی با مدیریت خصوصی

 

رادیو

 

 رادیوی دولتی پاکستان با بیش از20 ایستگاه وشبکه ملی و جهانی

رادیو کشمیر آزاد – دولتی

اف ام 100 – شبکه تجاری با برنامه های موسیقی و سرگرم کننده

 

خبر گزاری ها

 

 شبکه خبری بین المللی

 سرویس خبری پاکستان

 آسو شیتد پرس پاکستان ( ای پی پی )

 

 

 

 

 

2

 

 

معرفی كشور پاكستان از

گذ شته تاكنون 

 

      پاکستان کشوری است در جنوب آسیا که جزو شبه قاره هند به حساب می آید .

      کشور نوبنیاد پاکستان با یک پیشینه ی 56 ساله همسایه کشور ما شده است.

      کشور پاکستان از لحاظ بزرگی کشوری متوسط است که حالتی نامتقارن دارد. (يعنی شبيه به اشکال هندسی نيست) همسایه غربی این کشور، ایران ماست. همسایه شمال غربی آن افغانستان می باشد. چین هم در منطقه کشمیر پاکستان در شمال این کشور همسایه می باشد و  کشور مادر یعنی هند بیشترین مرز را با پاکستان دارد ودرجنوب به آب های اقیانوس هند می پیوندد.

       پاکستان کشوری چهارفصل است. برای ساکنان اروپا و روسیه و کشورهای خلیج فارس ، پاکستان کشوری بسیار متنوع و جالب از لحاظ آب و هوا است اما برای ما ایرانیان چنین نیست. چراکه پاکستان از ایران متنوع تر نیست.

      وقتی نقشه پاکستان را نگاه می کنیم یاد انواع و اقسام حیوانات می افتیم. از کانگرو بگیرید تا سوسمار و حتی سگ ایستاده. قسمت دم این حیوان همان بلوچستان پاکستان است که در زمان ناصرالدین شاه قاجاردرپی سیاست های استعماری انگلیس وبر اساس قرارداد  گلد اسمیت از مام خود دور افتاد.  این منطقه خشک و بی آب و علف است. همچنان که بلوچستان ایران چنین است. منطقه ی مرزی بین

جنوب افغانستان و پاکستان نیز حالتی بیابانی دارد. همان حالتی که در آن طرف مرز در افغانستان وجود دارد. پا و شکم این حیوان یک جلگه سرسبزو حاصلخیز است و دلیل این حاصلخیزی وجود رودهای پرآب از جمله رود هندوس (سند ) می باشد.

پای این حیوان جلگه سرسبز سند (ایالت سند) می باشد. اما اکثریت جمعیت کشور پاکستان در همان ناحیه شکم آن حیوان(ایالت پنجاب)زندگی می کنند. سر این حیوان همان کشمیرپاکستان میباشد که منطقه ای کوهستانی و بلند و بخشی ازهیمالیا می باشد.                                               

     سه قله بالای 8 هزار متری در هیمالیای پاکستان وجود دارد که دو قله ی آن قله های دوم و سوم جهان هستند و بهترین تمرین برای کوهنوردان جهان برای صعود به اورست است. بنابراین از این نظر پاکستان مشهورتر از همسایگان خود افغانستان، تاجیکستان، ایران و هند است.

        اما از لحاظ داشتن بیابانهاهای بی آب و علف پاکستان به ایران نمی رسد. همچنان که از لحاظ داشتن جلگه های سرسبز نیز منطقه شمالی ایران در کنار دریای خزر بسیار سرسبزتر از جلگهای سرسبز پاکستان است و از این نظر می توان گفت پاکستان در عین تنوع فوق العاده جالبش باز به ایران نمی رسد.

        آب و هوای جلگه شرق پاکستان (همان قسمت شکم حیوان) بین 13 تا 45 درجه)  است. قسمت کوهستانی ، زمستانی برف خیز و یخبندان و تابستانی خنک دارد. از لحاظ منابع زیرزمینی نه تنها پاکستان که سایر کشورهای منطقه آسیای جنوبی فقیر هستند. پاکستان از این نظر تفاوتی با هند و افغانستان ندارد.               

درحالی که همسایه دیگر این کشور یعنی ایران دومین منبع گاز طبیعی وچهارمین منبع نفت و جزو 10 کشور برتر در زمینه معادن است.

            پاکستان بر اساس سرشماری سال 2005 نزدیـک به 158 میلیون نفر جمعیت دارد.واز این نظر ششمین کشور دنیا می باشد . رشد جمعیت این کشور 2 درصد است و پیش بینی می شود جمعیت ایــــن کشور تا 20 سال دیگر به 213 میلیون برسد .

           تنها 33 درصد مردم این کشور در شهرها زندگی می کنند. از این نظر پاکستان را باید مانند افغانستان و ترکمنستان و تاجیکستان کشوری بشناسیم که همچنان بافت سنتی خود را حفظ کرده است.

 کراچی که در هنگام تاسیس کشور، پایتخت سیاسی بود و سپس جایش را به اسلام آباد داد، بزرگترین شهر این کشور است و نزدیک به 10 میلیون نفرجمعیت دارد.

        لاهور در شرق پاکستان دومین شهر این کشور با 5 میلیون جمعیت است.پاکستان سه شهر دیگر میلیونی دارد به نامهای فیصل آباد، حیدرآباد و راولپندی.50 درصد جمعیت کشور پاکستان از اقوامی تحت عنوان پنجابی و 12 درصد از اقوامی تحت عنوان سندی می باشند. این اقوام هیچ تفاوتی با پنجابی های هندی آن طرف مرز ندارند. بسیاری از این ها پس از استقلال پاکستان به این کشور مهاجرت کردند تا در کشوری مسلمان زندگی کنند. 13 درصد مردم پاکستان پشتون می باشند. که در مناطق مرزی افغانستان و پاکستان زندگی می کنند.       اقوام دیگری هم در این کشور زندگی می کنند اما باید توجه کرد که مسئله قومیت در پاکستان اصلا شباهتی با مسئله ی قومیت در ترکمنستان و افغانستان ندارد. برخلاف افغانها و ترکمنها که خود را با قبیله ی خود معرفی می کنند، پاکستانی ها چنین نیستند و فقط سعی می کنند خود را پاکستانی معرفی کنند و آن را مقابل هندی قرار دهند.

         زبان رسمی این کشور اردو می باشد. اردو زبانی از خانواده زبان های هندوایرانی است که در طول 500 سال گذشته در این منطقه فراگیر گشته است. بسیاری  از مردم نمی دانند که اردو همان زبان هندی (هندی رسمی)می

3

باشد. تنها تفاوت این زبان ها رسم الخط  آن می باشد. (درست مانند فارسی و تاجیکی که عملا یکی هستند اما  نامشان فرق دارد . هرچند تفاوت در گویش و لهجه نیز وجود دارد).

       پاکستانی ها پس از استقلال از هند، این زبان را اردو خواندند و آن را صرفا به دلیل مشخص کردن هویت خود با هندی ها به خط ایرانی- عربی نوشتند. خط ایرانی - عربی همان  است که در ایران و کشورهای عربی استفاده می شود و گاهی به اشتباه آن را رسم الخط عربی می نامند درحالیکه این خط مشترکا توسط ایرانی ها و اعراب ساخته شده است و خط اعراب در هنگام تاسیس اسلام چنین نبود. به دلیل این که قرآن در طول قرن های گذشته با این خط نگاشته شده است، این خط بخشی از هویت اسلامی شده است و کشورهایی که به هویت اسلامی

اهمیت می دهند،از این خط استفاده می کنند. برعکس، کشورهایی مانند ترکیه و جمهوری آذربایجان و کشورهای آسیای میانه و مالزی و اندونزی از این خط استفاده نمی کنند.

      زبان های پنجابی، سندی و کشمیری زبان هایی نزدیک و هم ریشه با زبان اردو می باشند. (تفاوت این سه زبان با هم و با اردو، مثل تفاوت فارسی و لری می  باشد). اما مردم نیمه ی غربی پاکستان که اقلیت قومی می باشند، به زبانهای بلوچی و پشتو سخن می گویند که خیلی با زبان اردو متفاوت است و جزو زبان های قدیمی ایرانی می باشد.  زبان اردو هم مانند فارسی مدرن کلمات بسیار زیادی را از عربی وام گرفته است. همین باعث شده است تا 50 درصد واژگان هر دو زبان عربی باشد.

 اگر واژگان آریایی دست نخورده در هر دو زبان را به آن بیافزاییم، می بینیم که بیشتر واژگان اردو برای ما قابل فهم است و مشکل بیشتر روی ساختار و دستور زبان می باشد. بی گمان تنها هنگام خواندن چنین است. فکر نکنید که در سفر به پاکستان مشکلی نخواهید داشت. چون لهجه اردوزبانان آنقدر وحشتناک است که شما هنگام گوش کردن به آنان، 90 درصد واژگان را نمی فهمید.

   برعکس با اینکه زبانهای پشتو و بلوچی جزو شاخه  ی ایرانی زبان های هندوایرانی می باشند و اردو جزو شاخه ی هندی زبانهای هندوایرانی، اما به دلیل دست نخورده بودن و کمتر وارد شدن واژگان عربی و جدید در زبانهای پشتو و بلوچی، فهم آن برای ما فارس زبانان خیلی سخت تر از فهم اردو است.

     زبان بخشی از مردم کشمیر پاکستان و کشمیر هند زبان تبتی می باشد که زبانی نزدیک به چینی است.  از لحاظ نژادی نیز میتوان گفت که مردم نیمه غربی پاکستان (اقلیت) یعنی همان بلوچها و پشتون ها نژادی آریایی دارند و به نظر کمتر دست خورده می آیند. درحالیکه مردم نیمه شرقی پاکستان (اکثریت) به نظرآمیخته ای از نژاد آریایی سفید و دراویدیان سیاه می باشند. میزان تیرگی و روشنی پوست مردم پاکستان به خوبی میتواند مشخص کند که تا چه اندازه نزدیکتر به آریایی و دراویدی می باشند. هرچه سفیدتر، آریایی تر.

  از لحاظ مذهبی خیلی طبیعی است که دین اکثریت قریب به اتفاق مردم پاکستان اسلام باشد. چراکه این کشور بر مبنای اسلام و برای مسلمانان بنیاد نها ده شده است . حتی نام پایتخت این کشور به همین دلیل ، اسلام آباد گذاشته می شود.

     پرچم این کشوراز هلال ماه که نشان تاریخی مسلمانان است و یک ستاره که شاید اشاره ای باشد به این که این کشور بام دنیا می باشد،تشکیل شده است. و بخش بزرگی از آن به رنگ سبزمی باشد که نشانه ی دین اسلام است و یک بخش کوچکی به رنگ سفید که نشانه ی اقلیت هامی باشد .

 از لحاظ قومی و زبانی هیچ دلیل منطقی برای تشکیل پاکستان نبود. پنجابی ها و سندی ها و کشمیری ها که 75 درصد جمعیت پاکستان را تشکیل می دهند هیچ تفاوتی منهای دینشان با نامسلمانان هندی ندارند. اما اتفاقا همین اقوام در جنگهای خود با هندوها بیتشرین نقش را داشتند. اقلیت 25 درصدی آریایی ها (بلوچها و پشتونها) در زمینه ی ضد هندی بودن میانه رو تر بوده اند. با این حال این ها هم ترجیح می دادند که در کشوری مسلمان زندگی کنند.

      97 درصد مردم پاکستان مسلمانند.  5/1 درصد مسیحی و یک درصد هندو هم در این کشور یافت می شود . 80 درصد مسلمانان پاکستانی سنی و 20 درصد شیعه هستند. 

     درصد باسوادان در پاکستان 45 درصد است. هرچند عمق فاجعه کمتر از افغانستان 35 درصدی می باشد. ضمن اینکه همسایه بزرگ و قدرتمند پاکستان یعنی هند نیز از این نظر وضعیت خوبی ندارد .

      از لحاظ اقتصادی وضع پاکستان درست مانند هند و افغانستان نا مناسب است. درآمد سرانه 410 دلار نشان از این امر دارد. با اینحال جالب است بدانید که نرخ بیکاری در این کشور کمتر از 6 درصد است .                                    

     بزرگترین صنعت این کشور ، منسوجات و پارچه و لباس است بخصوص توپ فوتبال ووالیبال. آمریکا و اروپا بیشترین واردات را از پاکستان دارند. ضمن این که آمریکا و ژاپن و امارات و کویت نیز بیشترین صادرات را به پاکستان دارند . وبا ایران رابطه ی تجاری بسیار اندکی دارد .

   از لحاظ سیاسی این کشور یک جمهوری دموکراتیک می باشد که تا حد زیادی اختیارات را به ایالت ها داده است. پاکستان نیز مانند ترکیه کشور کودتاها نام گرفته است. ارتش همواره یک پای سیاست در این کشور بوده است. با این حال ارتش و کودتا همواره دوای درد و مرهم بوده اند و نه معضل و گرفتاری.

 

4