ما ملکت ایمانکم یعنی چه ؟!
به نام خدا
ما مَلکتْ أیمانُکم !
آیا تاکنون به مفهوم عبارت « ما مَلکتْ أیمانُکم ! : هرچه را که مالک آن هستید » عنایت داشته اید ؟
این عبارت 13باردرقرآن کریم با تفاوت درضمیر (هم- ك- کم) به کاررفته است :
1- سوره نساء (4) : 3
« وإنْ خِفتم ألّا تُقسطوا في الیتامَی فانْکِحوا ما طاب لکم من النساء مَثنی و ثُلاثَ و رُباعَ فإنْ خِفتم ألّا تعدلوا فواحدةً أو ما مَلکتْ أیمانُکم ذلك أدنی ألّا تَعولوا »
برگردان : اگر شما بیم دارید که ( نتوانید ) در کار یتیمان به عدالت رفتار کنید ، پس از زنان هرچه مورد پسند شماست دو تا ، سه تا وچهار تا به عقد خویش در آورید ، واگر بیم دارید که میان زنان ( نتوانید ) به عدالت رفتار کنید ، یک زن بگیرید یا هرچه مالک آن هستید . این راهی بهتر است برای این که مرتکب ستم نشوید .
2- سوره نساء (4) : 24
( حُرِّمتْ علیکم أمّهاتکم ...... آیه ی 23) « والمُحصَناتُ من النساء إلّا ما مَلکتْ أیمانُکم ...... »
برگردان : مادرانتان و ...... بر شما حرام شده اند ( یعنی : با این کسان نمی توانید ازدواج کنید ) و نیز زنان شوهر دار ، مگر آن ها که مالکشان هستید »
3- سوره نساء (4) : 25
« ومَن لم یَستطعْ منکم طَولاً أنْ یَنکحَ المُحصَناتِ المؤمناتِ فمِنْ ما مَلکتْ أیمانُکم من فتیاتکم المؤمنات ...... »
برگردان : وهر که توانایی نداشته باشد که آزاد زنان مومن را به عقد خویش درآورد ، از کنیزان مومنی که مالک آن ها هستید به همسری بگیرید ...... »
4- سوره نساء (4) : 36
« واعبُدوااللهَ ولا تُشرکوا به شیئا وبالوالدَین إحساناً وبذي القُربی والیتامَی والمَساکین والجارذي القربی والجار الجُنُب والصاحب بالجَنب وابن السبیل وما مَلکت أیمانُکم ...... »
برگردان : خدا را بپرستید وهیچ چیزرا شریک اوقرارندهید وبا پدرومادروخویشاوندان و یتیمان وبینوایان وهمسایه ی خویشاوند وهمسایه ی بیگانه ویارهم صحبت ومسافررهگذروآنان که مالکشان هستید ، نیکی کنید ...... »
5- سوره نَحل (16) : 71
« واللهُ فَضّلَ بعضَکم علی بعضٍ في الرزق فما الذین فُضِّلوا برادّي رزقهم علی ما مَلکتْ أیمانُهم فهم فیه سواءٌ أفبنعمة الله یَجحَدون »
برگردان : وخداوند برخی را دررزق وروزی بربرخی دیگربرتری داده است . پس چراآنان که برتری یافته اند از روزی خود به آنان که مالکشان هستند نمی دهند . در حالی که آنان نیز حق داشتن آن را دارند . آیا نعمت خدا را انکارمی کنند ؟ »
6- سوره مومنون ( 23 ) : 6
« ...... والذین هم لفروجهم حافظون (5) إلّا علی أزواجهم أو ما مَلکتْ أیمانُهم فإنّهم غیرُ مَلومین »
برگردان : ...... آنان ( مومنان – که در آیات پیش به آن اشاره شده است ) که شرمگاه خود را نگه می دارند ، جزبرهمسران یا آنان که مالکشان هستند ، وآنان در نزدیکی با اینان مورد ملامت قرارنمی گیرند »
7- سوره نور (24) : 31
« وقل للمؤمنات یَغضُضنَ من أبصارهِنّ ویَحفَظنَ فروجَهنّ ولا یُبدین زینتهنّ إلّا ما ظَهَرمنها ولیَضربنَ بخُمُرهنّ علی جُیوبهنّ ولا یُبدینَ زینتهنّ إلّا لبُعولتهنّ ...... أو نسائِهنّ أو ما مَلکتْ أیمانُهنّ ...... »
برگردان : به زنان مومن بگو که چشمان خویش را فرواندازند وشرمگاه خود را حفظ کنند وزینت های خود را جز آن مقدارکه پیداست ، آشکارنکنند ومقنعه های خودرا تاگریبان فرواندازند وزینت های خود را آشکارنکنند جز برای شوهرخود ...... یا زنان همکیش خود یا آنان که مالکشان هستند ...... »
8- سوره نور (24) : 33
« ولیَستعففْ الذین لا یَجدونَ نِکاحاً حتّی یُغنِیَهم اللهُ من فضله والذین یَبتغون الکتابَ ممّا مَلکتْ أیمانُکم فکاتبوهم إنْ عَلِمتم فیهم خیراً ...... »
برگردان : آنان که توانایی ازدواج کردن ندارند ، باید پاکدامنی پیشه کنند تا خداوند ازکرم خود توانگرشان گرداند . وازآنان که مالکشان هستید آنان که خواهان بازخریدن خویشند ، اگردرآن ها خیری یافتید بازخریدشان را بپذیرید ...... »
9- سوره نور (24) : 58
« یا أیّها الذین آمَنوا لِیَستأذنْکم الذین مَلکتْ أیمانُکم والذین لم یَبلغوا الحُلُم منکم ثَلاثَ مرّات ...... »
برگردان : ای کسانی که ایمان آوردید ، باید آنان که مالکشان هستید و آن ها که هنوز به حد بلوغ نرسیده اند ، در سه هنگام از شما ( برای وارد شدن به خانه ) رخصت طلبند ...... »
10- سوره روم (30) : 28
« ضرب لکم مثلاً من أنفسکم هل لکم من ما مَکتْ أیمانُکم من شرکاء في ما رزقناکم فأنتم فیه سواءٌ تخافونهم کخیفتکم أنفسَکم ...... »
برگردان : برای شما از خودتان مثلی می آورد : مگر آنان که مالکشان هستید در آن چه به شما روزی داده ایم با شما شریک هستند تا در مال با شما برابر باشند وهمچنان که شما ( آزادان ) از یکدیگر می ترسید از آن ها هم بیمناک باشید ؟...... .
11- سوره أحزاب (33) : 50
« یا أیّها النبيّ إنّا أحللنا لك أزواجك التي آتیتَ أجورهنّ وما مَلکتْ یمینُك ممّا أفاءَ اللهُ علیك ...... »
برگردان : ای پیامبر ، ما زنانی را که مَهرشان را داده ای وآن زنان را که به عنوان غنایم جنگی خدا به تو ارزانی داشته است و تومالکشان شده ای برتو حلال کردیم ...... »
12- سوره أحزاب (33) : 55
« لا جُناحَ علیهنّ في آبائهنّ ولا أبنائهنّ ولا إخوانهنّ ولا أبناء إخوانهنّ ولا أبناء أخواتهنّ ولا نسائهنّ ولا ما مَلکتْ أیمانِهنّ واتّقَین اللهَ إنّ الله کان علی کلّ شيء شهیداً »
برگردان : زنان را گناهی نیست اگردرنزد پدروپسروبرادروبرادرزاده وخواهرزاده وزنان همدین خود یا آنان که مالکشان هستند ، بی حجاب باشند . وباید ازخدا بترسند که خدا برهرچیزناظراست »
13- سوره مَعارج (70) : 30
« والذین هم لفروجهم حافظون (29) إلّا علی أزواجهم أو ما مَلکتْ أیمانُهم فإنّهم غیرُ مَلومین »
برگردان : آنان ( نمازگزاران – که در آیات پیش به آن اشاره شده است ) که شرمگاه خود را نگه می دارند ، جزبرهمسران یا آنان که مالکشان هستند ؛ وآنان در نزدیکی با اینان مورد ملامت قرارنمی گیرند »
معنی لغوی واصطلاحی واژه های ترکیب « ما ملکت أیمانـ ... »
راغب در « مفردات » در ماده ی یمن ، می گوید : الیمین أصله الجارحة ، وقولهم مِلك یمیني أنفذ وأبلغُ من قولهم في یدي ، ولهذا قال تعالی : ممّا مَلکتْ أیمانُکم .
یمین دراصل به معنی عضوبدن یعنی دست است ، وسخن عرب که می گویند : دارایی یمین من، نافذترورساترازسخنشان است که می گویند : دردست من است . ( یعنی این سخن نشانه ی مالکیت است ) وبه همین دلیل خداوند برین فرموده است : از آن چه که مالکشان هستید .
راغب در ماده ی ملك ، می گوید : والمملوك یَختصّ في التعارف بالرقیق من الأملاك ، قال : عبداً مملوکاً ، وخُصَّ مِلك العبید في القرآن بالیمین فقال : لیستأذنْکم الذین ملکتْ أیمانُکم .
وواژه ی مملوک درزبان گفتاراختصاصا بمعنی بردگان است ، ( خداوند ) فرمود : برده ی به مالکیت در آمده ، ومالکیت بربردگان درقرآن به واژه ی یمین اختصاص یافته است و( خداوند ) فرمود : باید بردگان شما از شما اجازه بگیرند .
زنان در زبان قرآن کریم به دو دسته کلی تقسیم می شوند :
1- زنان آزاده 2- زنان غیر آزاد ( بردگان )
گروه دوم زنانی هستند که یا درجنگ ها به اسارت درمی آیند وغنایم جنگی محسوب می شوند ومیان رزمندگان تقسیم می شوند یا ممکن است طبق قانون برده داری ازبازار برده فروشان خریده اری شوند .
وهروقت زنان برده اراده شوند با ترکیب « ما ملکت أیمانُکم » بیان می شود . گرچه این معنی تنها درباره ی زنان برده نیست بلکه مردان برده را نیز شامل می شود . پس در ترجمه ی این ترکیب می توان از معادل های زیر در زبان فارسی استفاده کرد : بردگان ، بندگان ، کنیزان وغلامان ، نوکران .
