شرح ابیاتی از الشاب الظریف
واصبِرْ علی هَجْر الحبیب
1- لا تُخْفِ مــــــــا فَعَلَتْ بک الأشواقُ واشرَحْ هَواک فکُلُّنا عُــــشّاقُ
2- قد کان یَخفَی الحُبُّ لولا دَمعُک الـــ جاري ، ولولا قلبُک الخَفّاقُ
3- فعَسی یُعینُک مَن شَکَوتَ له الهَوی في حَمْله ، فالعاشقون رِفـــــاقُ
4 - لا تَجْزَعَنَّ ، فلــــــــــستَ أوَّلَ مُغْرَمٍ فَتَکَتْ به الوَجَناتُ والأحداقُ
5- واصبِرْ علی هَجْر الحبـــــــــــیب فرُبَّما عادَ الوِصالُ ولِلهَوی أخــــلاقُ
6 - کَمْ لیلةٍ أسْهَرْتُ أحداقي بــــــــــــــــها وَجْداً ولِلأفکار بي إحـــــداقُ
7- یا رَبِّ قد بَعُدَ الّذین أحِـــــــــــــــبُّهم عَنّي وقد ألِفَ الرِّفاقَ فِــــراقُ
8 - واسْوَدَّ حَظّي عندهم لَمّا سَـــــــــری فیه بنار صَبابتي إحــــــــراقُ
9- عُرْبٌ رأیتُ أصَحَّ میــــــــــــــثاقٍ لهم ألّا یَصِحَّ لدیهِمُ مـــــــــــــیثاقُ
10- وعلی النّیاقِ ، وفي الأکلّة مُــــعرِضٌ فیه نِفارٌ دائمٌ ونِفـــــــــــــــاقُ
11- تَرنو العُیونُ إلیه في إطــــــــــــراقه فإذا رَنا فلِکلِّها إطــــــــــراق
____________________________________
الف) گزیده ای از زندگی شاعر
محمدبن عَفیف تَلمَسانی درقاهره به سال 661 هجری برابر با 1263 میلادی جهاندیده شد و در دمشق دراوج جوانی به سال 695 هجری برابر با 1295 میلادی چشم از جهان فروبست . بیشتر اشعار او جان مایه ی غزل دارد . تلاش داشت که با واژگان بازی کند واز جناس وطباق استفاده کند .
ب ) واژگان
الأشواق : جمع شوق ، عشق وعلاقه / هوی : عشق ودلباختگی / دَمع : اشک / الخفّاق : بسیار تپنده و مضطرب / عسی : شاید ، امید است که / حمل : تحمل کردن / مغرم : عاشق دلباخته / فتکت : از پای در آورد ، کُشت / الوجنات : جمع وجنة ، گونه و رخسار / الأحداق : جمع حَدقة ، مردمک چشم / هَجر : دوری / الهوی : عشق وشیفتگی ( ودر بیت 5 منظور از هوی ، عاشقان است ) أخلاق : جمع خُلق ، صفت وویژگی ومنش ( یعنی گاهی خشمگین می شود وگاهی خرسند می گردد ، گاهی می پذیرد وگاهی پس می زند ، گاهی نزدیک می شود و گاهی دور می شود و ... ) کَم لیلة : شب های بسیاری / أسهرتُ : بیدار نگه داشتم ، بی خواب کردم / وَجد : شور واشتیاق ، عشق / إحداق : احاطه کردن ، نگاه ترسناک انداختن / حَظّ : بخت / سری : به آرامی و ویواشکی راه یافت / صبابة : دلباختگی وشیفتگی / النّیاق : جمع نِیق ، جای بلند ؛ یا جمع ناقة یعنی شتر/ الأکلّة : جمع إکلیل ، ابر ؛ یا تاج / مُعرِض : رویگردان ، بی توجه ؛ یا مَعرِض : محل عارض شدن و قرار گرفتن/ نِفار : رمیدن و گریختن / ترنو : می نگرد .
ج) برگردان
1- آنچه را عشق با تو کرد پنهان نکن / عشقت را بیان کن که همه عاشقیم
2- گاهی ممکن است عشق پنهان بماندَ اگر اشکِ / روان ودل تپنده ات نباشد
3-شاید کسی که نزدش از عشق گلایه کردی کمکت کند / درتحمل کردن آن ، زیرا عاشقان رفیقند
4 - بی تابی نکن ، تو نخستین عاشق نیستی/که رخساره ها و وچشم ها وی را از پای درآورده اند
5- دوری معشوق راتحمل کن شاید/دوره وصال بازآید، وعشق(یا عاشقان) اخلاق گونه گونی دارد
6 - چه شب ها که چشمانم را وادار کردم / به بی خوابی ، و اندیشه ها مرا فراگرفته اند
7- خدایا کسانی که دوستشان دارم ، دور شدند / ازمن ، البته دوری با رفیقان همدم است
8 -بختم نزد ایشان سیاه گشت وقتی که راه یافت // در آن آتش سوزناک عشق جوانی
9 - این عرب ها،معتقدم که درست ترین پیمانشان/این است که هیچ پیمانی نزدشان درست نباشد
10- چه سواربرشتر وچه تاج برسر، از پیمان رویگردانند(یعنی این صفت همه جایی ست) / در پایبندی به پیمان همیشه گریزان ومنافق پیشه هستند ؛ یا ؛ بر بالای مکان بلند و یا بر بالای ابر پیمان شکنی راه دارد / مردم در پایبندی به پیمان همیشه گریزان ومنافق پیشه هستند
11- چشمان مدام به معشوق می نگرند، حال آنکه وی چشمش را فروهشته است / چون معشوق تیز بنگرد چشمان همگی آرام و فرو هشته اند
_____________________________
منبع : 1- المُوجَز في الأدب العربيّ وتاریخه ، المجلَّد الثالث ، حنّا الفاخوري . 2- المجاني الحدیثة ، المجلّد الخامس ، لجنة من الأساتذة . 3- دیوان الشاب الظریف ، دکتر صلاح الدین الهَواري .
